Hazırlayan: Mert ÜNSAl Küresel Siyaset ve U.İ.Analist
Yunanistan’ın İsrail’le yürüttüğü askeri yakınlaşma, tek başına bir savaş alarmı değil; Türkiye’nin Ege-Doğu Akdeniz hattında karşılaştığı yeni güvenlik mimarisinin işaret fişeğidir.08.07.2026
Değerlendirme yazısı
Ege’de 6 Temmuz 2026 tarihinde Grit adası açıklarına Yunan ve İsrail basınında ilk kez haberleştirilen İsrail Hava Kuvvetlerine ait tanker uçağı (120’nci Filo), Yunanistan Hava Kuvvetlerine ait F-16 Viper savaş uçakları yapılan tatbikatının okurken bu tatbikatın savaş davulu sanmak ne kadar yalnış ise; her şeyi sıradan bir eğitim faaliyeti diye geçiştirmek de bir o kadar yalnış ve stratejik körlüktür. Yunanistan ile İsrail’in Ege ve Doğu Akdeniz hattında icra ettiği ortak hava faaliyeti tam da bu iki uç yorumun arasında, daha soğukkanlı fakat daha dikkatli bir okumayı hak ediyor.
Mesele yalnızca birkaç savaş uçağının havalanması, birkaç sortinin atılması veya teknik bir eğitim senaryosunun uygulanması değildir. İsrail tanker uçaklarının Yunan F-16’larına havada yakıt ikmali yapması, harita üzerinde küçük görünen ama stratejik anlamı büyük olan bir ayrıntıdır. Çünkü havada yakıt ikmali, hava kuvvetlerine süre, menzil ve derinlik kazandırır. Süre, kriz anında havada daha uzun kalmak demektir. Menzil, daha uzak hedeflere erişmek demektir. Derinlik ise yalnızca kendi kıyılarını değil, daha geniş bir jeopolitik alanı düşünmek demektir.
Yunanistan’ın burada yaptığı şey aslında yeni değildir; ama giderek daha görünür hale gelmektedir. Atina, Türkiye ile tek başına stratejik denge kuramayacağını biliyor. Nüfus, kara gücü, savunma sanayii kapasitesi, coğrafi derinlik ve bölgesel etki bakımından Türkiye ile simetrik bir rekabet yürütmesi mümkün değil. Bu nedenle Yunanistan’ın ana stratejisi askeri kapasite üretmekten ziyade ittifak kapasitesi ithal etmektir.
Başka bir ifadeyle Atina, kendi gücünün sınırlarını dış ortaklarla aşmaya çalışıyor diyebiliriz. İsrail, Fransa, ABD, Avrupa Birliği ve GKRY ile kurduğu ağlar bu nedenle tesadüfi olarak göremeyiz. Bunlar Yunanistan’ın Türkiye karşısında inşa etmeye çalıştığı çoklu kaldıraç sisteminin parçalarıdır. Bir tarafta savunma anlaşmaları, diğer tarafta üsler, enerji projeleri, silah alımları, ortak tatbikatlar ve siyasi kampanyalar bir bütün olarak aynı hedefe hizmet etmektedir: Türkiye’nin hareket alanını daraltmak ve Yunanistan’ı Batı güvenlik mimarisinin daha vazgeçilmez aktörü gibi göstermek.
İsrail açısından da tablo açıktır. Türkiye ile ilişkilerde yaşanan siyasi kırılmalar, Gazze meselesi, Doğu Akdeniz enerji denklemi ve bölgesel güç rekabeti Tel Aviv’i Atina-Lefkoşa hattına daha fazla yaklaştırdı. İsrail, Yunanistan üzerinden yalnızca dost bir hava sahası veya askeri eğitim alanı kazanmıyor; aynı zamanda Doğu Akdeniz’de Türkiye’ye alternatif bir stratejik derinlik de elde ediyor.
Bu yüzden söz konusu tatbikatın zamanlaması en az içeriği kadar önemli. Ankara’da NATO zirvesi sürerken Yunanistan’ın İsrail’le Ege’de böyle bir görüntü vermesi, sıradan bir takvim çakışması olarak okunamaz. Diplomasi bazen bildirilerle, bazen lider fotoğraflarıyla, bazen de uçak rotalarıyla konuşur. Atina’nın vermek istediği mesaj muhtemelen şudur: Türkiye NATO’da merkezde görünebilir; ama Doğu Akdeniz güvenlik mimarisinde biz de İsrail, GKRY, ABD ve Avrupa bağlantılarıyla oyun kuruyoruz.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, bu faaliyetin NATO’nun Türkiye’ye karşı kurumsal bir hamlesi olmadığıdır. Bunu böyle sunmak fazla kolaycı olur,çünkü; NATO içinde Türkiye’ye karşı açık bir askeri pozisyon oluştuğunu söylemek için elde yeterli veri yoktur. Fakat bu gerçek, Yunanistan’ın NATO üyeliğini ve Batı içindeki konumunu kullanarak Türkiye’ye karşı ikili ve üçlü güvenlik ağları ördüğü gerçeğini ortadan kaldırmaz.
Dolayısıyla doğru tanım şudur: Mevcut durum, NATO’nun Türkiye’ye karşı hamlesi değil; NATO içindeki Yunanistan’ın, NATO dışındaki İsrail’le Türkiye’yi dengelemeye dönük hamlesidir. Aradaki fark anlaşılamaz ise Türkiye meseleyi yanlış adlandırırsa yanlış tepki vermesine yol açabilir ve yalnış algılama sonucu verilecek tepki ise Atina’nın elini güçlendirir.
Yunanistan’ın uzun süredir istediği şey Türkiye’nin sert, öfkeli ve kontrolsüz görünmesidir. Atina, Batı başkentlerine kendisini ‘istikrarlı ve öngörülebilir müttefik’, Türkiye’yi ise ‘güçlü ama problemli aktör’ olarak pazarlamak istiyor. Türkiye bu oyuna hamasetle cevap verdiğinde, Yunanistan’ın anlatısına istemeden malzeme sağlamış olur.
Bu nedenle Türkiye’nin yapması gereken ilk şey panik değil, teşhistir. Ege’deki askeri faaliyetler tekil olaylar olarak izlemek yerine , örüntü olarak izlenmelidir. Hangi üsler kullanılıyor? İsrail tankerleri hangi rotalarda uçuyor? Yunan F-16’ları hangi görev profillerini çalışıyor? Elektronik harp, istihbarat, hava savunması ve deniz karakol unsurları bu tatbikatlara nasıl eklemleniyor? Girit, GKRY ve Ege adaları arasında nasıl bir lojistik hat kuruluyor? Asıl cevap bu sorularda aranmalıdır.
Çünkü Türkiye açısından risk bir gecede savaş çıkması değildir. Risk, zaman içinde operasyonel alışkanlıkların oluşmasıdır. Birlikte uçan, birlikte yakıt ikmali yapan, birlikte deniz sahası gözetleyen, birlikte elektronik harp senaryosu çalışan kuvvetler kriz anında daha hızlı koordine olabilir. Tatbikatların asıl değeri de zaten buradadır: Barış zamanında savaş ihtimalinin altyapısını değilse bile kriz yönetiminin reflekslerini inşa ederler.
Bu gelişmenin ekonomi-politik boyutu da ihmal edilemez. Doğu Akdeniz’de enerji hatları, elektrik bağlantıları, limanlar, üsler, savunma ihaleleri ve askeri tatbikatlar aynı dosyanın farklı sayfalarıdır. Yunanistan’ın yaptığı şey jeopolitiği projeye, projeyi fona, fonu silah alımına, silah alımını diplomatik etkiye çevirmektir. Türkiye de buna yalnızca itiraz ederek değil, alternatif ağlar kurarak karşılık verebilir.
Türkiye’nin güçlü yanı yalnızca askeri kapasitesinin yanısra aynı anda Karadeniz, Kafkasya, Orta Doğu, Balkanlar ve Doğu Akdeniz’le temas eden nadir ülkelerden biri olmasıdır. Bu coğrafi genişlik bazen yük gibi görünür; fakat doğru yönetildiğinde büyük bir stratejik sermayedir. Sorun, bu sermayenin hangi diplomatik ve ekonomik mimariye dönüştürüleceğidir.
Türkiye’nin cevabı üç ayaklı olmalıdır. Birincisi, askeri kapasite hızlandırılmalı: hava savunması, elektronik harp, tanker ve uzun menzil kabiliyeti, insansız hava-deniz sistemleri, deniz karakol kapasitesi ve müşterek komuta-kontrol mimarisi güçlendirilmelidir. İkincisi, diplomatik dil dikkatli kurulmalıdır: Türkiye NATO’nun merkezinde olduğunu hatırlatmalı, ama bir NATO üyesinin Türkiye’ye karşı NATO dışı aktörlerle denge aramasının ittifak ruhuna zarar verdiğini de açıkça söylemelidir. Üçüncüsü, ekonomi-politik karşılık üretilmelidir: enerji, lojistik, savunma sanayii ve altyapı alanlarında Türkiye merkezli alternatif koridorlar daha görünür hale getirilmelidir.
Bugün Ege’de yaşananları yalnızca uçakların gölgesiyle okumak eksik kalır. O gölgenin arkasında enerji haritaları, üs anlaşmaları, silah ihaleleri, diplomatik kampanyalar ve bölgesel ittifak hesapları vardır. Yunanistan’ın İsrail’le kurduğu ilişki tam da bu nedenle ciddiye alınmalıdır. Ancak ciddiye almak, paniğe kapılmak değildir. Ciddiye almak, doğru seviyede karşılık üretmektir.
Sonuçta bu tabloyu en yalın şekilde şöyle okumak gerekir: Ege’deki bu tatbikat savaş alarmı değil, stratejik yönelim alarmıdır. Yunanistan Türkiye’ye karşı doğrudan savaşa hazırlanıyor demek abartılı olur. Fakat Yunanistan’ın İsrail ve diğer Batılı aktörlerle birlikte Türkiye’nin hareket alanını sınırlamaya dönük bir güvenlik ağı kurduğu açıktır.
Türkiye’nin en güçlü cevabı bağırmak değil, oyun kurmaktır. Çünkü bölgede kalıcı üstünlük, en yüksek sesi çıkaranın değil; askeri kapasiteyi diplomasiyle, diplomasiyi ekonomiyle, ekonomiyi de uzun vadeli stratejiyle birleştirebilenin olacaktır.
