RUBASAM

19.yüzyılda Osmanlı Siyasi Erkinin Görünürlüğü Hükümet Konaklarıydı..

Neval KONUK HALAÇOĞLU

İstanbul’da doğdu. Ankara Gazi Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümünden mezun olmuştur. Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü’nde Türk Sanatı alnında Yüksek Lisans yaptı. “Tanzimat Sonrası, Osmanlı Rumeli Vilayetleri Hükümet Konaklarında İdeoloji ve Erk’in Mimari Temsili (1839-1922)”, başlıklı teziyle Mimarlık Tarihi’nde doktorasını yapmıştır. Marmara Üniversitesi Mimarlık Tarihi öğretim üyesidir. Balkanlarda Osmanlı mimarisi ile ilgili yazılmış 12 kitabı ve 50’nin üzerinde uluslararası makalesi ve kitap bölümü vardır. T.C. Dışişleri Bakanlığı adına Yunanistan’daki Osmanlı Mimari Eserlerinin Envanterini Tespit Projesi’ni 2006 yılından itibaren tek başına gerçekleştirmektedir. Kosova Sultan Murad Hüdavendigar Türbesi, Prizren Osmanlı Mezarlığı vb. restorasyonlarda bilim kurulu üyeliği yapmıştır. Rumeli’de Osmanlı kültürü hakkında ulusal ve uluslararası basında yayınlanmış çok sayıda köşe yazısı bulunmaktadır. 21 yıldır Balkanlarda Osmanlı mimarisi ve kültürü hakkında araştırma ve çalışmalarını yürütmektedir.

Osmanlı mimarlık tarihinin yazımında Rumeli’deki 19.yüzyıl Osmanlı kamu yapıları ile bu yapıların sosyo-kültürel alana etkisini gösteren akademik çalışmaların sayısı oldukça azdır. Bu bölgedeki Osmanlı gündelik hayatının, farklı unsurların kültürel etkileşimlerinin ve bunun kamusal alanda, gündelik hayattaki kesişme ya da çatışma sınırlarını belirlemedeki çalışmalarının sayısı da sınırlıdır. Ayrıca, Rumeli’deki sosyo-kültürel yapı ile bu bölgedeki hükümet konaklarının toplumsal hayata, kent mekânlarına etkisi ve değişimi konularındaki bilgiler yok denecek kadar azdır.
19.yüzyıl’ın başlarında Osmanlı Devleti, modern bir monarşiye dönüşmek için merkezî yönetim örgütünde reformları hayata geçirir. Bu reformlara bağlı olarak, 19.yüzyıl’ın ikinci yarısında merkez ve taşra yönetiminde rol alacak bürokratların görevlerini yaparken kullanacağı binalar inşa ettirilir. Öncelikle ana idarî bina Hükümet Konağı ve yönetimin diğer hizmet binaları (adliye, hapishane, telgrafhane, rüsumat dairesi, kışla, saat kulesi) gelmektedir. Tanzimat sonrası 1864 yılında ilk defa Vilâyet Nizâmnâmesi yayımlandıktan sonra, bir takım idarî değişikliklere gidilir. Osmanlı idarî ideolojik yapılanmasının yeni temsil mekânı hükümet konakları, bu süreçte inşa edilen birincil unsur yapılardır.
19.yüzyıl’ın ikinci yarısında yönetim yapısında ortaya çıkan bu değişimle birlikte, kentlerin mekânsal yapıların oluşumunda hükümet konakları ile birçok yeni kentsel öge ortaya çıkmıştır. Ancak, burada en önemli olgu, “yönetici merkez” olgusudur. Sultan II. Mahmud döneminde merkeziyetçi örgütlenme girişimleriyle başlayan, Tanzimat’la hızlanan yeni yönetim organlarının kuruluşu, devlet dairesi olarak adlandırılan bu yapıları ortaya çıkarmıştır. Doğal olarak bu yapılanma içinde öncelikli odak noktası hükümet konağıdır ve sırasıyla konağa, adliye, telgrafhane, karakol, hapishane, zaptiye koğuşu gibi binalar da eklenmiştir. Böylece Osmanlı’da Tanzimat sonrasında egemen olan ideoloji ve yönelimler, bu şekillenen erkin mekânlarını yeni işlevlerle yeniden biçimlendirilmiştir.
İmparatorluğun uzun süreli son dönemi olan Sultan II.Abdülhamid’in saltanatı boyunca (1876–1909) imparatorluk genelinde özellikle kentlerde sosyal ve ekonomik alanda büyük değişimler yaşanır. Bu dönemde Osmanlı İmparatorluğu’nun genelinde büyük çaplı imar faaliyetleri ile Osmanlı kentlerinde çağdaş kent düzenlemeleri, devlet kurumlarının ihtiyaç duyduğu kamu yapıları ve kamusal anıtlar yapılır. Bu binalar imparatorluğun yaygın ekonomilerinin ve sosyal amaçlarının göstergesi olarak büyük bir bölümü, günümüzde kullanılmakta olup; Balkanlar’da pek çok başkentin ve kentin simgesi hâline gelmişlerdir. Üsküp,Yanya, Selanik, Sofya, Filibe, Rodos, İşkodra, Saraybosna, Gümülcine, Dedeağaç Hükümet konakları sadece bir kaçı..

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 3 YORUM
  1. Süheyl ÇOBANOĞLU Süheyl ÇOBANOĞLU dedi ki:

    Hayırlı olsun Neval Hocam… Başarılar dilerim… Süheyl Çobanoğlu

  2. Avatar Mikail EVREN dedi ki:

    Neval hocam Hayırlı olsun Guzel bir Çalışma.Başarılar diliyorum.

    1. Avatar Müzehher Dinçer Aycan dedi ki:

      Neval Hocam hayırlı olsun. Yazılarınızı dikkatle ve heyecanla takip edeceğim. Başarı temennisi ile esenlikler diliyorum.

BİR YORUM YAZ