kosukavak
kosukavak

Site Rengi

Rumeli Balkan Stratejik Arastirmalar Merkezi

DOĞU AKDENİZ ve TÜRKİYE

Süheyl ÇOBANOĞLU

Türkiye, Mısır, İsrail, Filistin, Lübnan, Suriye, (KKTC) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve (GKRY) Güney Kıbrıs Rum Yönetiminin kıyıdaş olduğu mevcut siyasi konjonktür açısından oldukça karışık bir coğrafya olan Doğu Akdeniz’in tarih boyunca var olan stratejik önemi, 2000’li yılların başından itibaren yapılan doğal gaz keşifleriyle bölgenin petrol ve doğalgaz bakımından zengin kaynaklara sahip olduğunu göstermiştir.
Hint Okyanusu’ndan Atlas Okyanusu’na çıkışı sağlayan Süveyş Kanalı ile Cebelitarık Boğazı’nın bulunduğu Akdeniz, jeostratejik konumunun yanında, politik ve ekonomik sonuçları itibarı ile büyük bir önem taşımaktadır. Dünya petrol rezervlerinin %57’sini, doğalgaz rezervlerinin de %41’ini barındıran Ortadoğu ile komşu durumdadır.
2010 tarihinde ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi tarafından Nil Delta Havzasında yaklaşık 1,8 milyar varil petrol; 6,3 trilyon metreküp (223 trilyon kübik feet) doğalgaz ve 6 milyar varil sıvı doğalgaz rezervi olduğunun tahmin edildiği, (1) Kıbrıs Adası’nın çevresinde ise 8 milyar varil olduğu söylenen petrol rezervinin yaklaşık değerinin 400 milyar dolar civarında olduğu açıklanmıştır.(2) Ayrıca “Herodot” olarak adlandırılan Girit’in güney ve güneydoğusundaki alanda biri 1,5, diğeri 2 trilyon metreküp olmak üzere toplam 3,5 trilyon metreküplük doğalgaz bulunmaktadır. Bu bağlamda; Doğu Akdeniz’de yaklaşık olarak toplam değeri 1,5 trilyon dolar olan 30 milyar varil petrole eşdeğer hidrokarbon yatakları bulunduğu değerlendirilmektedir. 2010 yılı tüketim miktarları dikkate alındığında, Doğu Akdeniz’deki hidrokarbon rezervinin, Türkiye’nin yaklaşık 572 yıllık, Avrupa’nın ise 30 yıllık doğal gaz ihtiyacını karşılayabilecek seviyede olduğu anlaşılmaktadır.(3)

Bu alandaki en büyük sorun Türkiye-KKTC-GKRY-Yunanistan arasında yaşanmaktadır. Uluslararası hukuka aykırı münhasır ekonomik bölge sınırlandırmaları ve bunları Türkiye’ye kabul ettirmek için Türkiye ile KKTC’nin kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge haklarına tecavüz ederek petrol arama ruhsatları vermek amacıyla ihaleler açan, GKRY’nin Doğu Akdeniz’de münhasır ekonomik bölge ilanı etmesi ve diğer kıyıdaş ülkelerle bir takım deniz alanlarının sınırlandırılması ile ilgili antlaşmalar yapması, Doğu Akdeniz’de sorun oluşturmaktadır.
GKRY 5 Nisan 2004’te resmi gazetede yayınlanan bir yasa ile Mart 2003 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 24 mil genişliğinde bitişik ve 200 mil genişliğinde Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) ilan etmiştir. Rum Yönetimi söz konusu ilanı yaparken tek taraflı ve bütün adanın temsilcisiymiş gibi hareket ederek Kıbrıs’taki Türk Toplumunu yok saymıştır. Rum Yönetiminin bu tavrını sürdürmesi üzerine Türkiye, KKTC ile anlaşarak 21 Eylül 2011’de “Akdeniz’de Kıta Sahanlığı Sınırlandırması Hakkında Anlaşma” imzalamıştır. Türkiye, Doğu Akdeniz’de herhangi bir MEB ilan etme yoluna gitmemiş ama çeşitli vesilelerle buradaki abinitio (başlangıçtan beri) ve ipso facto (fiilen) haklarını muhafaza ettiğini ve bu hakların geçerli olduğu sahalarda hidrokarbon arama, çıkarma gibi faaliyetlere izin vermeyeceğini açıkça belirtmiştir.(4)
GKRY, ortay hatları esas alarak Türkiye’ye danışmadan Mısır, Suriye, Lübnan ve İsrail gibi kıyıdaş devletlerle münhasır ekonomik bölge sınırlandırmasına yönelik birtakım antlaşmalar yapmıştır. Yapılan bu antlaşmalardan sonra, GKRY 13 adet petrol ruhsat sahası ilan etmiş, daha sonra ise uluslararası petrol şirketlerini ilan edilen bu alanlara davet ederek işletilmesini istemiştir. Esasen söz konusu deniz alanlarının toplam alanı Kıbrıs adasından daha büyüktür. GKRY aynı zamanda, KKTC’nin de hakkına tecavüz ederek bu alanlarda da ruhsat vermek için ihale açmıştır.(5)
Türkiye’yi bir çatışma ortamına sürükleyebilecek başka bir durum da Yunanistan’ın Meis, Girit, Kerpe’yi birleştiren hattı temel alarak başta Mısır’la olmak üzere Akdeniz’de münhasır ekonomik bölge ilan etme çabalarıdır. Dolayısıyla oyun iki yönlü olup, bir taraftan Yunanistan, diğer taraftan GKRY Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki açık deniz alanının büyük bir kısmını bir oldu bittiyle yutmayı planlamaktadır.(6)
Cumhuriyetimizin kurucusu ve Türk Milletinin kurtarıcısı Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından belirlenen “Yurtta Barış, Dünyada Barış” ilkesi doğrultusunda dış politikasını sürdüren Türkiye, işbirliği, huzur ve barıştan yana bir diplomasi uygulamaktadır. Hiç bir şart ve durumda hak ve hukukunu çiğnetmemeli, gerekirse anlayacakları şekilde gereği yapılmalıdır.
Süheyl ÇOBANOĞLU
RUBASAM Bşk.V.

KAYNAKÇA
(1) (Dr.E.Tüm Amiral Cihat YAYCI, Doğu Akdeniz),USGS Fact Sheet 2010-3027, “Undiscovered Oil and Gas of the Nile Delta Basin,Eastern Mediterranean,” erişim tarihi 24.08.2011, http://geology.com/usgs/nile-delta-oil-and-gas/.
(2) Bahadır Selim Dilek, “Akdeniz’de Sanal Petrol Oyunu,” erişim tarihi 16.02.2012, http://www.emo.org.tr/ekler/c03b704bd986e_ek.pdf?dergi=508.
(3) (Dr.E.Tüm Amiral Cihat YAYCI) Türkiye’nin 2010 yılındaki yıllık doğalgaz ihtiyacının 37 milyar metreküp, 2009 yılındaki yıllık tüketim miktarının 35,1 milyar metreküp olarak gerçekleştiği, yıllık petrol tüketiminin ise 30 milyon ton olduğu dikkate alındığında; Doğu Akdeniz’de bulunan ortalama yaklaşık 20 trilyon metre küp doğal gazın Türkiye’nin 572 yıllık ihtiyacını karşılayabilecek bir potansiyele sahip olduğu hesaplanmıştır. AB üyesi ülkelerin yıllık doğalgaz ihtiyacının 500 milyar metreküp olduğu düşünüldüğünde Kıbrıs-İsrail-Mısır-Girit bölgesindeki söz konusu rezervlerin (toplamda 15 trilyon metreküp) önümüzdeki 30 yıl Avrupa’nın doğalgaz ihtiyacını karşılayabileceği görülmektedir.
(4) Doç. Dr. Atilla SANDIKLI, BİLGESAM Başkanı, Doğu Akdeniz’de Enerji Keşifleri ve Türkiye
(5) A.g.e
(6) Arda ÖZKAN, DOĞU AKDENİZ’DE MÜNHASIR EKONOMİK BÖLGE’NİN SINIRLANDIRILMASI UYUŞMAZLIĞI, II. BÖLGESEL SORUNLAR ve TÜRKİYE SEMPOZYU
(7) A.g.e

YAZARIN SON YAZILARI
ÇAMERYA SOYKIRIMI - 25 Haziran 2020
DOĞU AKDENİZ VE KIBRIS - 19 Haziran 2020
VEFAT ve BAŞSAĞLIĞI - 17 Haziran 2020
AYASOFYA - 12 Haziran 2020
GÖLGE GİBİ SESSİZ - 12 Haziran 2020
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ