Yazar: Ömer Faruk AYDIN
Editör: İrem KESKİN
Hırvatistan Yerel Seçimleri (2025)
Avrupa Birliği üyesi Hırvatistan’da yerel seçimlerin ilk turu 18 Mayıs 2025 tarihinde tamamlanmıştır. Yaklaşık 3,5 milyon kayıtlı seçmenin bulunduğu ülkede, seçmenler 31.082 aday arasından tercih yapmış, toplamda 6.600 sandık kurulmuştur. Oy verme işlemi 07:00–19:00 saatleri arasında gerçekleştirilmiştir.[1]
Seçmenler, aşağıdaki görevler için oy kullandı:
- Belediye başkanları
- Belediye meclis üyeleri
- İlçe başkanları (župan)
- İlçe meclis üyeleri
- Belediye başkan yardımcıları
- Ulusal azınlık temsilcileri
576 yerel yönetim biriminde seçimler gerçekleştirilmiştir. Ancak bazı bölgelerde seçim öncesi aday sayısının yetersizliği nedeniyle seçim yapılmamış, örneğin 7 ilçe ve 112 kırsal belediyede başkanlar doğrudan atanmıştır. 35 belediye meclisi ise yalnızca tek listeyle belirlenmiştir.[2]
Belediye ve ilçe başkanlarının seçimi için adayların geçerli oyların %50+1’ini alması gerekmektedir. Bu şartın sağlanamadığı bölgelerde ikinci tur seçimler 1 Haziran’da yapılmıştır. Meclis üyeleri ise orantılı temsil sistemiyle seçilmiş, yalnızca oyların en az %5’ini alan listeler sandalye dağılımına katılabilmiştir. Ulusal azınlık temsilcilikleri için toplam 79 temsilci seçilmiştir.[3]
Oy kullanma süreci iki şekilde gerçekleştirilmiştir. Geçerli kimlik kartı bulunmayan ya da seçmen listesinde yer almayan kişiler, “mavi sertifika” adı verilen özel bir belge ile oy kullanabilmiştir. Toplamda 13 milyon oy pusulası basılmıştır ve bu pusulalar görevlere göre renklendirilmiştir:
- Mavi: İlçe başkanları ve Zagreb Belediye Başkanı
- Beyaz: Belediye ve ilçe başkanları
- Açık kahverengi: İlçe meclisleri
- Pembe: Belediye ve şehir meclisleri
- Ulusal azınlık temsilcileri: İlgili renkli pusulaların arkasında, ilgili azınlık grubunu temsil eden bir renkli şerit bulunacaktır.
Yasalara göre, 18 yaş ve üzeri Hırvat vatandaşları, sadece ikamet ettikleri belediyede oy kullanabilmektedirler. Yurtdışında veya başka bir belediyede oy kullanmak mümkün değildir. AB vatandaşları ise, Hırvatistan’da ikamet ediyorlarsa, sadece belediye meclis üyeleri için oy kullanabilmektedirler. Belediye başkanları veya ilçe başkanlarıiçin oy kullanamamaktadırlar.[4]
Hırvatistan’ın yerel yönetim yapısını ve siyasi geleceğini şekillendirecek önemli bir dönüm noktası olan bu seçimler, seçmenlerin bilinçli ve katılımcı bir şekilde oy kullanmaları, demokratik sürecin sağlıklı işlemesi için büyük önem taşımaktadır.
İlk tur sonuçlarına göre, dört büyükşehirden üçünde seçimler ikinci tura kalırken Osijek’te seçimler ilk turda tamamlanmıştır.
Ülke Geneli Sonuçlar
Hırvatistan, 1992’den beri yürürlükte olan idari bölünmeye göre, 20 il (county) ile başkentin merkezini temsil eden Zagreb şehrinden (city of Zagreb) meydana gelmektedir. 20 il içerisinde yer alan Zagreb, başkentin kenar mahallelerinden oluşmakta; Zagreb şehri ise, başkentin merkez mahallelerinin nüfusunu temsil etmektedir. O nedenle county Zagreb ile city of Zagreb karıştırılmamalıdır. İdari bölünmenin bir alt kademesinde, 128 ilçe ve 428 kırsal belediye bulunmaktadır.
İllere Göre Sonuçlar
Parti | 2021 | 2025 | Değişim |
Hırvat Demokrat Birliği (HDZ) | 13 | 14 | +1 |
Bağımsız | 3 | 2 | -1 |
Hırvatistan Sosyal Demokrat Partisi (SDP) | 2 | 3 | +1 |
Istria Demokratik Meclisi (IDS) | 1 | 0 | -1 |
Kuzey Bağımsız Platformu (NPS) | 0 | 1 | +3 |
Yapabiliriz! (Možemo!, M!) | 1 | 1 | 0 |
Mreža | 1 | 0 | -1 |
İlçelere Göre Sonuçlar
Parti | 2021 | 2025 | Değişim |
Hırvat Demokrat Birliği (HDZ) | 56 | 61 | +5 |
Bağımsız | 28 | 26 | -2 |
Hırvatistan Sosyal Demokrat Partisi (SDP) | 22 | 19 | -3 |
Istria Demokratik Meclisi (IDS) | 5 | 5 | 0 |
Kuzey Bağımsız Platformu (NPS) | 0 | 3 | +3 |
Yapabiliriz! (Možemo!, M!) | 2 | 2 | 0 |
Hırvat Sosyal Liberal Parti (HSLS) | 1 | 2 | +1 |
Bağımsız Gençlik Listesi (NLM) | 1 | 2 | +1 |
Hırvat Köylü Partisi (HSS) | 1 | 1 | 0 |
Diğer Partiler | 12 | 7 | -5 |
Zagreb Seçimleri
Başkent Zagreb’de 667.752 kayıtlı seçmenden 284.792’si oy kullanmıştır. Böylelikle seçimlere katılım oranı %42,65 olarak ölçülmüştür. Mevcut belediye başkanı Tomislav Tomašević, ilk turda %47,59 oy oranıyla ilk turu ilk sırada tamamlamayı başarmıştır. Možemo! (Yapabiliriz) ve Socijaldemokratska partija Hrvatske (SDP/Hırvatistan Sosyal Demokrat Partisi)’nin desteklediği Tomašević, ikinci turda oy oranını %56,57’ye çıkararak yeniden Zagreb’in belediye başkanı seçilmiştir.[5] Mevcut iktidar partisi Hrvatska demokratska zajednica (HDZ/Hırvat Demokrat Birliği)’nın desteklediği Mislav Herman, ilk turda aldığı %12,97 oy oranıyla üçüncü sırada kaldı ve ikinci tura çıkamamıştır. Seçimlere bağımsız aday olarak katılan ve aynı zamanda Hırvatistan Parlamentosu Sabor’da milletvekili olan Marija Selak Raspudić ise ilk turda aldığı %15,67 oy oranıyla ikinci tura yükselme başarısı göstermiştir. Raspudić ikinci turda %41,71 oy oranına ulaşarak seçimleri ikinci sırada tamamlamıştır. Öte yandan ikinci turda seçimlere katılım oranı ilk turun da gerisinde kalarak 231.551 kişiyle %34,67’de kalmıştır.[6]
Zagreb Belediye Meclisi’ndeki 47 sandalyenin partilere ve koalisyonlara göre dağılımı ise şu şekildedir:
Možemo! ve SDP ittifakı, 25 belediye meclis üyeliği kazanarak çoğunluğa ulaşmayı başarmıştır. Ancak ittifak, bir önceki yerel seçimlerde 28 belediye meclis üyeliği kazanmıştı. HDZ ve üç küçük partinin desteklediği muhalif ittifak ise 8 belediye meclis üyeliği kazanmıştır. Muhalifler bir önceki seçimde 11 belediye meclis üyeliği çıkarmıştı. Bağımsız aday Marija Selak Raspudić’in listesi ise 7 belediye meclis üyeliği kazanmayı başarmıştır. Kalan 7 belediye meclis üyeliği de diğer ittifaklarca paylaşılmıştır.[7]
Split Seçimleri
Split’teki seçim sonuçları iktidar partisi HDZ için büyük bir zafer olmuştur. Kayıtlı 140.308 seçmenden %37,34’ü, 52.393 seçmen oy kullanmayı tercih etmiştir. Seçimlerin ilk turunda Merkez Parti’nin desteklediği mevcut belediye başkanı Ivica Puljak %35,26 oy oranıyla birinci olurken HDZ adayı Tomislav Šuta %30,54 oy oranıyla ikinci sırada kalmıştır. Split merkezli Hrvatska građanska stranka (HGS/Hırvat Sivil Partisi) lideri Željko Kerum belediye başkanı adayı olduğu seçimlerin ilk turunda %14,71 oy oranına ulaşarak üçüncü olabilmiştir. SDP adayı Davor Matijević ise yalnızca %9,84 oy oranına ulaşarak seçimleri dördüncü sırada tamamlamıştır.[8] Hiçbir adayın ilk turda %50+1 barajını geçememesi, seçimleri ikinci tura taşımıştır. İlk tura göre, ikinci turda katılım oranı yaklaşık %5 artarak %42,20’ye ulaşmıştır. Puljak ve Šuta’nın yarıştığı ikinci turda, HDZ adayı Tomislav Šuta sürpriz bir sonuçlara oyların %51,64’üne ulaşarak mevcut belediye başkanı Puljak’ı geride bırakmayı başarmıştır. Böylelikle HDZ, en son 2017’de kazandığı Split’te yeniden belediye başkanı çıkarmıştır.[9]
31 üyeli Split Belediye Meclisi’ndeki sonuçlar ise hiçbir parti veya ittifakın çoğunluk olamadığı bir yapıya dönüşmüştür. Merkez Parti, 11 belediye meclis üyesi çıkararak birinci sırada yer almıştır. Fakat bir önceki seçimlere göre 4 meclis üyesi kaybetmiştir. HDZ ittifakı ise bir önceki seçimde olduğu gibi yeniden 10 meclis üyesi çıkararak ikinci sırada yer almıştır. HGS 4 meclis üyesi, SDP ittifakı 4 meclis üyesi ve Köprü ittifakı da 2 meclis üyesi çıkarabilmiştir.[10]
Rijeka Seçimleri
Mevcut belediye başkanının değiştiği bir diğer şehir ise Rijeka olmuştur. 97.542 kayıtlı seçmenin bulunduğu şehirde seçmenlerin yalnızca %34,85’i ilk turda oy kullanmıştır. Liberal partilerin ittifak adayı olan Iva Rinčić, ilk turda aldığı %41,07 oy oranıyla birinci sırayı almıştır. Bağımsız mevcut belediye başkanı Marko Filipović ise %18,88’lik oy oranıyla ikinci sırada kalmıştır. SDP ittifakının adayı Sandra Krpan %15,46 oy oranıyla üçüncü; HDZ ittifakı adayı Denis Vukorepa %12,52’lik oy oranıyla dördüncü sırada yer alarak ikinci tura çıkamamıştır.[11] Katılım oranının %31,94’e düştüğü ikinci turda liberallerin adayı Iva Rinčić %64,95 oy oranına ulaşarak ezici bir zafer elde etmiştir. Böylelikle Rijeka’nın ilk kadın belediye başkanı olmuştur. Mevcut belediye başkanı Marko Filipović ise %35,04’te kalarak koltuğunu kaybetmiştir. Rijeka’da 50 yılı aşkın bir aradan sonra ilk kez bir kadın adayın zafer kazanması, Hırvat siyasetinde toplumsal cinsiyet eşitliği açısından da sembolik önem taşımaktadır.[12]
31 üyeli Rijeka Belediye Meclisi’nde liberal ittifak 11 belediye meclis üyesi çıkarak çoğunluğa ulaşamasa da en büyük grup olarak öne çıkmıştır. Liberal ittifak bir önceki seçimde yalnızca 2 belediye meclis üyesi çıkarabilmişti. SDP ittifakı 7, HDZ ittifakı 5, belediye başkanı Marko Filipović’in listesi 3, Možemo! 3 ve Köprü ittifakı 2 belediye meclis üyesi çıkarabilmiştir.[13]
Osijek Seçimleri
Hırvatistan’ın dördüncü büyük şehri Osijek’de diğer üç şehrin aksine seçimler ilk turda tamamlamıştır. HDZ adayı ve mevcut belediye başkanı Ivan Radić bir kez daha seçilmeyi başarmıştır. Kayıtlı 85.589 seçmeden yalnızca %33,42’sinin oy kullandığı seçimlerde Ivan Radić, %70,95 gibi oldukça yüksek bir oy oranıyla seçimlerin mutlak galibi olmayı başarmıştır.[14] En yakın rakibi SDP adayı Vjeran Marijašević ise yalnızca %17,75’lik bir oy oranına ulaşabilmiştir. Ivan Radić 2021’deki seçimlerde ikinci turda %59,66 oy oranıyla seçilmişti.
27 üyeli belediye meclisinde de HDZ, 19 belediye meclis üyeliği kazanarak çoğunluğu yakalamayı başarmıştır. HDZ bir önceki seçimde 15 belediye meclis üyesi çıkarmıştı. SDP ittifakı ise 6 belediye meclis üyesi çıkarırken, 2 belediye meclis üyeliği ise Köprü ittifakı tarafından kazanılmıştır.[15]
Genel Değerlendirme
1991 yılında bağımsızlığını ilan eden Hırvatistan, 2025 yerel seçimleriyle birlikte dokuzuncu kez yerel yönetimlerini belirlemiştir. Bu seçimler, hem siyasi güç dengelerinin yeniden şekillenmesi hem de seçmen davranışları açısından önemli ipuçları sunmuştur. Yerel seçimlerin galibi, iktidardaki Hırvat Demokrat Birliği (HDZ) olmuştur. HDZ, dört büyük şehirden ikisinde (Osijek ve Split) belediye başkanlıklarını kazanarak büyük şehirlerdeki varlığını güçlendirmiştir. Ayrıca 20 il (županija) içinde 14’ünü ve toplam 61 ilçeyi kontrol altına alarak yerel yönetim düzeyindeki hâkimiyetini pekiştirmiştir.[16]
HDZ, bu sonuçlarla birlikte 2024 yılında kazanılan genel seçimler ve Avrupa Parlamentosu seçimleriyle yakaladığı ivmeyi yerel düzeyde de koruduğunu göstermiştir. Ancak Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Ocak 2025’te yaşanan yenilgi, partinin merkezdeki gücünün sorgulanmasına neden olmuştu.[17] Bu bağlamda yerel seçimler, HDZ için bir tür “güven tazeleme” işlevi görmüştür.
Bununla birlikte, başkent Zagreb’in HDZ tarafından bir kez daha kazanılamamış olması dikkat çekicidir. Parti en son 1997 seçimlerinde Zagreb’i yönetmiştir. Öte yandan Rijeka, HDZ’nin tarihsel olarak hiç kazanamadığı tek büyükşehir olma özelliğini sürdürmektedir. Zagreb’de Možemo! hareketiyle birlikte SDP’nin oluşturduğu ittifakın yeniden başarıya ulaşması, muhalefet için stratejik öneme sahiptir.[18]
Bağımsız adaylar da seçimlerde önemli bir aktör olarak öne çıkmıştır. Bazı ilçelerde ve belediyelerde, HDZ dışındaki partilerin etkisiz kalması sonucu bağımsız adaylar yönetimi üstlenmiştir. Ancak muhalefetin genel performansı zayıf kalmıştır. Özellikle Hırvatistan Sosyal Demokrat Partisi (SDP), yalnızca üç ilde başarı gösterebilmiş ve HDZ’nin oldukça gerisinde kalmıştır.[19]
Yeşil siyaset alanında faaliyet gösteren Možemo! hareketi, Zagreb’de üst üste ikinci kez belediye başkanlığını kazanarak sürdürülebilir kent politikaları ve yerel yönetim reformları bakımından önemli bir temsilci olduğunu kanıtlamıştır. Ancak Zagreb dışındaki bölgelerde beklenen ölçüde başarı sağlayamayan hareket, muhalefetin ulusal ölçekteki potansiyelini sınırlı kılmıştır. HDZ karşıtı koalisyonlar, yalnızca başkentte başarılı olabilmiş ve bu durum muhalefetin ülke genelinde parçalı yapısını ortaya koymuştur.[20]
Seçim sonuçları aynı zamanda seçmenlerin yerel yönetimlerden beklentilerinin değiştiğini göstermektedir. Katılım oranlarının düşük kalması, siyasi elitlere duyulan güvensizliği yansıttığı gibi, adayların yerel düzeydeki temsiliyet, verimlilik ve hesap verebilirlik vaatleriyle seçmene ulaşamadıklarını da ortaya koymaktadır. HDZ’nin kurumsal gücü sayesinde seçimleri kazandığı; ancak toplumsal tabandaki hoşnutsuzluğun uzun vadede yeni siyasi alternatiflere alan açabileceği söylenebilir.
ÖMER FARUK AYDIN
Marmara Üniversitesi Avrupa Çalışmaları Enstitüsü, Avrupa Siyaseti ve Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı’ndan tezli yüksek lisans derecesiyle mezun olmuştur. Çalışma alanları arasında Avrupa Birliği, Balkanlar, Hırvatistan ve Slovenya yer almaktadır. E-posta: ofarukaydin1995@hotmail.com
