1877-1878 Osmanlı Rus savaşından 1912-1913’ e kadar 35 yıl içinde 550 yıllık Türk Vatanının yıkılışı, Rumeli Türklüğünün imha ve tehcirle dağıtılışı, insanlık tarihinin en büyük trajedilerinden biri ve korkunç bir soykırım olayı olarak tarihimizin en büyük felaketine dönüşmüştü.
Çünkübiz Balkanları kaybederken sadece toprak değil 550 yıl boyunca yaşadığımız vatanımızı kaybetmiştik. O topraklar birçok yakınımızın, maruz kaldıkları zulümlerin, katliamların, soykırımın coğrafyasıydı ve elbette hepimizin hasret, özlem ve acıyla dolu hatıralarının tanığıydı.
Osmanlı Devleti’nin entelektüelinin büyük bir çoğunluğu Rumeli’de yetişti. Mustafa Kemal Atatürk’ten başka Vatan şairimiz Namık Kemal, İstiklal Şairimiz Mehmet Akif, Yahya Kemal ve daha niceleri Rumeli’de yetiştiler.
1919 yılının 16 Mayıs’ında Samsun’a gitmek üzere yola çıkan heyet Çanakkale Kahramanı Büyük önderimiz Mustafa Kemal Atatürk’ün ifadesiyle “Kaybedilmiş toprakların aziz hatıraları” olarak nitelediği RUMELİLİLER Balkanlarda yaşadıkları çok kültürlü, çok dinli, çok dilli toplumsal yapı nedeniyle farklılıklarla birlikte yaşama kültür ve bilincine sahip olöaları toplumsal olgunlaşmayı sağlamıştı.
RUMELİ’de yüzlerce yıllık hatıraları olan evini, işini, bağını, bahçesini, tarlasını, atalarının mezarlarını ve özetle vatanlarını kaybetmiş olmanın acısını yüreğinde taşıyan Çanakkale Kahramanı Mustafa Kemal Paşa ve Samsun’a çıkan heyetin çoğunluğu Evlad-ı Fatihan torunlarından oluşuyordu. Başta Mustafa Kemal Paşa (SELANİK), Miralay Kâzım Bey (Manastır), Binbaşı Hüsrev Bey (Gerede) (HERSEK), Binbaşı Kemal Bey (Doğan). (ÜSKÜP)İ Yüzbaşı Cevad Abbas Efendi (Gürer). (NİŞ/ÜSKÜP), Yüzbaşı Ali Şevket Efendi (Öndersev)(SELANİK), Yüzbaşı İsmail Hakkı Efendi (Ede)(EDİRNE), Mülâzım-ı Evvel Hayati Efendi (SEREZ), Mülâzım-ı Evvel Arif Hikmet Efendi (Gerçekçi) (İSTANBUL/Beylerbeyi), Topçu Mülâzım-ı Sani Muzaffer Efendi (Kılıç) (İSTANBUL/Bakırköy), Mülâzım-ı Evvel Abdullah Efendi (Kunt)(DEBRE), Memduh Efendi (Atasev) (İSTANBUL/Beykoz), Faik Efendi (Aybars) (İSTANBUL), Miralay İbrahim Tali Bey (Öngören).(İSTANBUL).
Bu da Anadolu’daki işgalin sonlandırılmasında tüm vatan evlatlarının birlik ve beraberliğinin önemini işaret etmektedir. Türk Milletinin elinde kalan son vatan toprağı Anadolu’nun da düşman eline geçmemesi için Kurtuluş Savaşına önderlik etmişler ve milletin makus talihini yenmişlerdi.
Bin bir meşakkat ve yoklukla uzun ve yorucu savaşlardan sonra Misak-ı Milli sınırları içinde bağımsız Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna öncülük eden Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK başta olmak üzere Kurtuluş Savaşının Komuta heyeti ve tüm Mehmetçikleri saygıyla selamlıyor, rahmet ve minnetle anıyorum. Ruhları şad mekanları cennet olsun. Dün işgalci Yunan askeriyle Milli Kuvvetlere karşı işbirliği yapanların uzantılarının bugün de O Büyük insanın hatırasına saygısızlık eden soysuz, şerefsiz ve alçak hainlerin Milletin vicdanında, Allah katında ve yasalar karşısında hakkettiklerini bulacaklarına inanıyorum.
Bugün özellikle siyasette mikro milliyetçilik ve bölgecilik yapanların tarihten ders almaları şarttır. Ülkesi ve Milletiyle bölünmez bir bütün olan Türkiye’miz üzerinde günümüzde de küresel güçlerin ve bazı komşularımızın sinsi plan ve hesapları vardır. “Eğer istiyorsak sulh-u salah hazır ol cenge” sözünden ibret alarak, bunlara karşı siyasi, ekonomik, askeri açılardan daima hazır olmak gerekir.
SAMSUN YOLCULARININ LİSTESİ[2]
Elimizde bulunan belgeler çerçevesinde Samsun’a giden yolcular Mustafa Kemal Paşa dahil, beş ayrı gruptan oluşan 79 kişidir.
1. Mustafa Kemal Paşa ile müfettişlik heyetinin asker ve sivil mensupları: 23 kişi. Karargâh listesi ile alâkalı belgeler İstanbul’da, Kâzım Karabekir Müzesi’ndedir.
2. Sivas’taki Üçüncü Kolordu’nun başına komutan olarak gönderilen Refet Bey (Bele): 1 kişi. Sonraki senelerin Refet Paşa’sının Bandırma Vapuru’na binebilmek için İngiliz makamlarından aldığı vize yine Kâzım Karabekir Müzesi’ndedir.
3. Astsubay, er ve erbaşlar: 25 kişi. Bu liste de Kâzım Karabekir Müzesi’nde bulunmaktadır.
4. Bandırma’nın mürettebatı: 25 kişi. Mürettebat listesi, Denizyolları İşletmesi Müdürü Sadettin Bey’in 6 Ağustos 1933’te Halkevi Reisi Nafi Âtuf Bey’e Bandırma Vapuru hakkında gönderdiği ve bugün Cumhuriyet Arşivleri’nde 490-1-0-0/1199-203; 54 ve 55 numarada bulunan resmî yazıda yer almaktadır.
5. Müfettişlik heyetinin, diğer askerlerin ve mürettebatın haricindeki siviller: 5 kişi.
I. MUSTAFA KEMAL PAŞA İLE MÜFETTİŞLİK HEYETİNİN ASKER VE SİVİL MENSUPLARI.
1. (SELANİK) Dokuzuncu Ordu Kıt’aları Müfettişi Mirliva Mustafa Kemal Paşa.
2. (MANASTIR) Erkânıharbiye Reisi Miralay Kâzım Bey (Dirik).
3. Sıhhiye Müfettişi Miralay İbrahim Tali Bey (Öngören).(İSTANBUL)
4. Erkânıharbiye Kaymakamı (Ayıcı) Arif Bey.
5.(HERSEK) Erkânıharbiye Binbaşı Hüsrev Bey (Gerede).
6. (ÜSKÜP) Topçu Müfettişi Binbaşı Kemal Bey (Doğan).
7. Sıhhiye Müfettiş Muavini Binbaşı Refik Bey (Saydam).
8. (NİŞ/ÜSKÜP) Yaver Piyade Yüzbaşı Cevad Abbas Efendi (Gürer).
9. Piyade Yüzbaşı Mustafa Vasfi Efendi (Süsoy).
10. (SELANİK) Piyade Yüzbaşı Ali Şevket Efendi (Öndersev).
11. Piyade Yüzbaşı Mümtaz Efendi (Tunay).
12. (EDİRNE) Piyade Yüzbaşı İsmail Hakkı Efendi (Ede).
13. Tabip Yüzbaşı Behçet Efendi (Feyzioğlu).
14. (SEREZ) Piyade Mülâzım-ı Evvel Hayati Efendi.
15. Piyade Mülâzım-ı Evvel Arif Hikmet Efendi (Gerçekçi) (İSTANBUL/Beylerbeyi)
16. Yaver Topçu Mülâzım-ı Sani Muzaffer Efendi (Kılıç) (İSTANBUL/Bakırköy)
17. (DEBRE) Mülâzım-ı Evvel Abdullah Efendi (Kunt).
18. Müşavir-i Adlî Ali Rıza Bey.
19. Tabur Hesap Memuru Rahmi Efendi.
20. Tabur Hesap Memuru Ahmed Nuri Efendi.
21. Sınıf-ı Sani Faik Efendi (Aybars) (İSTANBUL)
22. Zabit Vekili Tahir Efendi.
23. Sınıf-ı Rabî’ Memduh Efendi (Atasev) (İSTANBUL/Beykoz),
II. Üçüncü Kolordu Kumandanı
24. (SELANİK ve BULGARİSTAN) Miralay Refet Bey (Bele
III. Astsubay, erbaş ve erler:
25. Kıdemli Çavuş Osman Nuri oğlu Ali Faik Efendi.
26. Kıdemsiz Çavuş İbrahim İzzet oğlu Atıf.
27. Çavuş Ali oğlu Musa (Aydınlı).
28. Çavuş Mustafa oğlu Kemal (Konyalı).
29. Çavuş Kemal oğlu Mustafa (Konyalı).
30. Onbaşı Tevfik oğlu Adem (Çatalcalı).
31. Onbaşı Ali oğlu Rıfat (Sivaslı).
32. Onbaşı Rıfat oğlu Ali (Sivaslı).
33. Nefer Hüseyin oğlu Mehmed (Sincanlı).
34. Nefer Ahmed oğlu Emin (Sincanlı).
35. Nefer Mustafa oğlu İsmail Sincanlı).
36. Nefer İbrahim oğlu Ömer (Sincanlı).
37. Nefer Kerim oğlu Mehmed (Alanyalı).
38. Nefer Hasan oğlu Ulvan (Sungurlulu).
39. Nefer Mehmed oğlu Mehmed (Geredeli).
40. Nefer Mehmed oğlu Hasan (Kadıköylü).
41. Nefer Mehmed oğlu Durmuş (Mudurnulu).
42. Nefer Mehmed oğlu Ali (Geyveli).
43. Nefer Abdullah oğlu Musa (Divrikli).
44. Nefer Abdullah oğlu Mehmed (Tokatlı).
45. Nefer Şakir oğlu Nuri (Geredeli).
46. Nefer Hasan oğlu Hüseyin (Akhisarlı).
47. Nefer Bekir oğlu Mahmud (Yenihanlı).
48. Nefer İhsan oğlu Mehmed Lütfi (Üsküdarlı).
49. Nefer Abdullah oğlu Ali (İzmirli).
IV. Bandırma’nın mürettebatı:
50. Kaptan Kayserili İsmail Hakkı Bey (Durusu).
51. İkinci kaptan Üsküdarlı Tahsin Bey.
52. Kâtip İsmail Bey.
53. Güverte lostromosu Hasan Reis.
54. Serdümen Temel Şükrü Efendi.
55. Serdümen Basri Ali Efendi.
56. Ambarcı Ahmet Hasan Efendi.
57. Ambarcı Maksut Süleyman Efendi.
58. Tayfa Cemil Süleyman Efendi.
59. Tayfa Rahmi Hüseyin Efendi.
60. Tayfa Temel Mesut Efendi.
61. Başmakinist Hacı Süleyman Bey.
62. İkinci makinist Süleyman Bey.
63. Vinççi Osman Emin Efendi.
64. Vinççi Galip Ali Efendi.
65. Ateşçi Halil Yusuf Efendi.
66. Ateşçi Mansur Arif Efendi.
67. Ateşçi Bahri Mehmed Efendi.
68. Kömürcü Mehmed Hasan Efendi.
69. Kömürcü Mehmed Ali Efendi.
70. Birinci kamarot Tevfik Muharrem Efendi (Ulusu).
71. İkinci kamarot Mehmed İbrahim Efendi.
72. Muavin kamarot Ahmet Muhtar Efendi.
73. Kamarot yamağı Halit Mustafa Efendi.
74. Aşçı Hacı Hamdi Osman Efendi.
V. Müfettişlik heyetinin, diğer askerlerin ve mürettebatın haricindeki siviller:
75. Sinop Mutasarrıfı Mazhar Tevfik Bey.
76. Piyade Yüzbaşı Mustafa Vasfi Efendi’nin eşi Aliye Hanım.
77. Kızı Nefise.
78. Oğlu Mithat.
79. Oğlu Salih.
Süheyl ÇOBANOĞLU
RUBASAM Başkanı
[1] Dr.Fethi TEVETOĞLU, Atatürk’le Samsuna Çıkanlar, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları:757, ATATÜRK Dizisi: 24, Başbakanlık Matbası.1987
[2] Murat BARDAKÇI,
